Yakalama ve Gözaltına Alma

Yakalama; bireyin göz altına alma işlemlerinden önce, hak ve özgürlüğünün geçici olarak ve fiilen kısıtlanmasıdır.

Bireyin hak ve özgürlüklerine müdahale sadece anayasanın 13. Maddesi kapsamında sınırlandırılabilir
Soyut ihbarla bireylerin özgürlüğü kısıtlanamaz. Önce araştırıp sonra tutuklanması lazım aksi halde kişiyi
hürriyetinden yoksun kılma suçu oluşur.
Bu koruma tedbiri bir yönü itibariyle Ceza Muhakemesinde başvurulabilen bir koruma tedbiri diğer bir
yönü itibariyle bireyin hak ve özgürlüğüne ağır müdahale olduğundan suç teşkil eder. Hukuka uygunluğu
sağlayan şey, koşulların varlığıdır. Koşullar yoksa uygulayan kim olursa olsun suç oluşacaktır.

Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma
Yakalama; kamu güvenliğine, kamu düzenine veya kişinin vücut veya hayatına yönelik var olan bir tehlikenin
giderilmesi için denetim altına alınması gereken veya suç işlediği yönünde hakkında kuvvetli iz, eser, emare ve
delil bulunan kişinin gözaltına veya muhafaza altına alma işlemlerinden önce özgürlüğünün geçici olarak ve fiilen
kısıtlanarak denetim altına alınmasını, ifade eder.
Bir kişinin yakalanabilmesi için kuvvetli şüphe gerekir.
Ceza Muhakemesi şüphelerin derecelerine göre yürüyen bir muhakemedir. Soruşturma,
olguya dayalı basit şüphe ile başlar. Yeterli şüphe iddianameyi düzenlemek için gerekli şüphedir.
Koruma tedbirleri ise makul sebep ile mümkün olabilir. Her koruma tedbiri, bireyin özgürlüğüne bir müdahaledir. Ayrıca makul sebep ile makul şüphe farklı kavramlardır ve karıştırılmamalıdır. Makul Şüphe, toplumun normal bireyinin bir şeyin olduğuna ilişkin kanaati iken makul sebep, görevlinin şüphesidir, tecrübeye dayalıdır, elinde veriler olması gerekir.

III. Kişi hürriyeti ve güvenliği

Anayasa Madde 19- Herkes, kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir.

Şekil ve şartları kanunda gösterilen:

Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; bir mahkeme kararının veya kanunda öngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak ilgilinin yakalanması veya tutuklanması; bir küçüğün gözetim altında ıslahı veya yetkili merci önüne çıkarılması için verilen bir kararın yerine getirilmesi; toplum için tehlike teşkil eden bir akıl hastası, uyuşturucu madde veya alkol tutkunu, bir serseri veya hastalık yayabilecek bir kişinin bir müessesede tedavi, eğitim veya ıslahı için kanunda belirtilen esaslara uygun olarak alınan tedbirin yerine getirilmesi; usulüne aykırı şekilde ülkeye girmek isteyen veya giren, ya da hakkında sınır dışı etme yahut geri verme kararı verilen bir kişinin yakalanması veya tutuklanması; halleri dışında kimse hürriyetinden yoksun bırakılamaz.

Suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişiler, ancak kaçmalarını, delillerin yokedilmesini veya değiştirilmesini önlemek maksadıyla veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kılan ve kanunda gösterilen diğer hallerde hakim kararıyla tutuklanabilir. Hakim kararı olmadan yakalama, ancak suçüstü halinde veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yapılabilir; bunun şartlarını kanun gösterir.

Yakalanan veya tutuklanan kişilere, yakalama veya tutuklama sebepleri ve haklarındaki iddialar herhalde yazılı ve bunun hemen mümkün olmaması halinde sözlü olarak derhal, toplu suçlarda en geç hakim huzuruna çıkarılıncaya kadar bildirilir.

Yakalanan veya tutuklanan kişi, tutulma yerine en yakın mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç en geç kırk sekiz saat ve toplu olarak işlenen suçlarda en çok dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır. Kimse, bu süreler geçtikten sonra hakim kararı olmaksızın hürriyetinden yoksun bırakılamaz. Bu süreler olağanüstü hal (…) ve savaş hallerinde uzatılabilir.

Kişinin yakalandığı veya tutuklandığı, yakınlarına derhal bildirilir.

Tutuklanan kişilerin, makul süre içinde yargılanmayı ve soruşturma veya kovuşturma sırasında serbest bırakılmayı isteme hakları vardır. Serbest bırakılma ilgilinin yargılama süresince duruşmada hazır bulunmasını veya hükmün yerine getirilmesini sağlamak için bir güvenceye bağlanabilir.

Her ne sebeple olursa olsun, hürriyeti kısıtlanan kişi, kısa sürede durumu hakkında karar verilmesini ve bu kısıtlamanın kanuna aykırılığı halinde hemen serbest bırakılmasını sağlamak amacıyla yetkili bir yargı merciine başvurma hakkına sahiptir.

Bu esaslar dışında bir işleme tâbi tutulan kişilerin uğradıkları zarar, tazminat hukukunun genel prensiplerine göre, Devletçe ödenir.

II. Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması

Anayasa Madde 13 – Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.

Anayasanın üstte verilen ilgili maddeleri dışında İnsan Hakları Evrensel Bildirisi’nin 9. maddesi, Birleşmiş Milletler Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi’nin 9. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 5. maddesinde de bu konuya ilişkin gerekli düzenlemeler yapılmıştır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir